شمارهی EN از کجا میآید و هر تکهاش چه میگوید
EN کوتاهشدهی Europäische Norm است: استانداردی که یکی از سه سازمان استانداردسازی اروپا تصویب کرده باشد. برای تجهیزات حفاظت فردی عملاً همیشه با CEN طرفیم و برای اقلام برقی با CENELEC. یک نکته که مدام در استعلامها سوءتفاهم میسازد: وقتی CEN یک EN را تصویب میکند، همهی کشورهای عضو موظفاند عیناً همان متن را بهعنوان استاندارد ملی خودشان منتشر کنند و هر استاندارد ملی متعارض را پس بگیرند. یعنی DIN EN 397، BS EN 397 و NF EN 397 سه سند نیستند؛ یک سندند با سه جلد.
پس اگر پیشنهاددهنده گواهی DIN EN 397 آورد و شما در بند EN 397 نوشته بودید، جایی برای رد کردن ندارید. اما اگر گواهی EN 397 بدون سال آورد و شما هم سال ننوشته بودید، عملاً پذیرفتهاید که ویرایش قدیمی هم قبول است. سال، تنها تکهای از شماره است که پول دارد.
| جزء | نمونه | چه میگوید | اگر در بند نیاید چه میشود |
|---|---|---|---|
EN | EN 397 | مصوب CEN؛ همهی اعضا موظف به انتشار عین متناند. | چیزی از دست نمیرود. DIN EN و BS EN را رد نکنید؛ همان سندند. |
EN ISO | EN ISO 20345 | متن ISO بینالمللی که CEN بدون تغییر پذیرفته است. | نوشتن EN 20345 غلط است. چنین شمارهای وجود ندارد و میتواند مبنای اعتراض شود. |
EN در حوزهی برق | EN 60903 | متن IEC که CENELEC پذیرفته؛ معادل IEC 60903. | گواهی بر مبنای IEC معمولاً پذیرفتنی است؛ در بند صریح بنویسید که هست. |
| عدد موضوع | 388 | فقط یک شناسه است. عدد بزرگتر یعنی دیرتر تدوین شده، نه بهتر. | بدون عدد که اصلاً بندی وجود ندارد. |
-1 و -2 | EN 352-1 | بخشهای یک خانواده. هر بخش یک نوع محصول متفاوت است. | «EN 352» تنها، هم روگوشی و هم توگوشی را شامل میشود؛ فروشنده ارزانترین را میفرستد. |
:2016 | EN 388:2016 | سال ویرایش. متن آزمون بین ویرایشها عوض میشود. | گواهی ویرایش قدیمی هم قابل قبول میشود. رایجترین اشتباه اسناد مناقصه همین است. |
+A1:2009 | EN 149:2001+A1:2009 | اصلاحیه. جزء الزامی متن است، نه افزودهی اختیاری. | گواهی بدون اصلاحیه، گواهی ناقص است و در بازرسی قابل ایراد گرفتن. |
ترتیب درست نوشتن در اسناد فارسی: شماره به لاتین و بدون ترجمه، بعد سال، بعد کدهای کلاس. مثال قابل استناد: EN ISO 20345:2022 کلاس S3.
چند استاندارد PPE در دههی گذشته شمارهشان عوض شد چون متن اروپایی جای خود را به متن ISO داد: EN 471 شد EN ISO 20471 (لباس شبرنگ)، EN 344/345 شد EN ISO 20344/20345 (کفش)، و EN 531 جای خود را به EN ISO 11612 داد (لباس مقاوم در برابر گرما و شعله). دیدن شمارههای قدیمی روی برگهی فروشنده بهخودیخود تقلب نیست، ولی یعنی مدرک بهروز نیست و باید ویرایش جاری را بخواهید.
- شماره را هیچوقت بدون سال روی برچسب چاپ نمیکنیم؛ برچسب بدون سال، برچسبِ بیتعهد است.
- اگر متن از ISO آمده،
ISOرا حذف نمیکنیم.EN 11612وEN 20345شمارههای موجود نیستند. - کدهای اختیاری را کنار خود شماره میآوریم، نه در برگهی جدا. برگه گم میشود، برچسب دوختهشده نه.
سه نوع استاندارد که مدام با هم اشتباه میشوند
این تفکیک را اگر جا بیندازید، نیمی از دعواهای فنی کمیسیون مناقصه تمام میشود. سه نوع سند با ظاهر کاملاً یکسان روی میز شماست و فقط یکی از آن سه را میشود از یک کالا خواست.
استاندارد محصول
الزام عملکردی را تعریف میکند: کالا باید چه آزمونی را با چه حدی پاس کند. گواهی نوع بر مبنای همین صادر میشود و کد روی برچسب هم از همین میآید.
- نمونه
- EN 397 · EN 388 · EN 149
- گواهی میگیرد؟
- بله
- در بند مناقصه
- اجباری
استاندارد روش آزمون
میگوید آزمون چگونه اجرا شود — سرعت، دما، شکل نمونه. هیچ حد قبولی ندارد، پس هیچ کالایی «مطابق» آن گواهی نمیگیرد. در پیوست گزارش آزمایشگاه خودبهخود میآید.
- نمونه
- EN ISO 20344 · EN 168 · EN 13087
- گواهی میگیرد؟
- خیر
- در بند مناقصه
- غیرلازم
استاندارد الزامات عمومی
پایهی خانواده است: بیضرر بودن ماده، اندازهبندی، راحتی، برچسبگذاری. هیچ خطری را پوشش نمیدهد و باید همیشه کنار یک استاندارد عملکردی بیاید.
- نمونه
- EN ISO 13688 · EN ISO 21420
- گواهی میگیرد؟
- بله، ولی توخالی
- در بند مناقصه
- فقط بهعنوان مکمل
«کفش مطابق EN ISO 20344» یک بند بیمعناست. ۲۰۳۴۴ میگوید کفش را چطور آزمون کنند؛ الزام ۲۰۰ ژول در ۲۰۳۴۵ نوشته شده. همین الگو در EN 166 و EN 168، در EN 397 و EN 13087، و حتی در نظام آمریکایی بین ASTM F2412 (روش آزمون) و ASTM F2413 (الزام عملکرد) عیناً تکرار میشود. هر بار که دو شمارهی نزدیک به هم دیدید، یکیشان احتمالاً روش آزمون است.
| شماره | نوع | خانواده | در بند مناقصه |
|---|---|---|---|
EN 397 | محصول | حفاظت سر — کلاه صنعتی | بنویسید، همراه کدهای اختیاری |
EN 12492 | محصول | حفاظت سر — کلاه کار در ارتفاع | جایگزین EN 397 نیست؛ الزام دیگری است |
EN 812 | محصول | حفاظت سر — بامپکپ | فقط برخورد سر با شیء ثابت؛ نه سقوط شیء |
EN 13087 | روش آزمون | کلاه — روشهای آزمون | ننویسید؛ خودبهخود پشت گواهی هست |
EN 166 | محصول + پایه | حفاظت چشم | بنویسید، با کلاس ضربه و کلاس نوری |
EN 168 | روش آزمون | حفاظ چشم — روش آزمون | ننویسید |
EN 169 · EN 170 · EN 172 | محصول (فیلتر) | فیلتر جوشکاری · فرابنفش · خورشیدی | فقط اگر فیلتر خاصی لازم دارید |
EN 388 | محصول | حفاظت دست — خطر مکانیکی | با سال و با همهی سطوح |
EN ISO 13997 | روش آزمون | برش TDM | ننویسید؛ حرف A تا F داخل EN 388 میآید |
EN ISO 21420 | پایه | دستکش — الزامات عمومی | بهتنهایی هیچ الزامی ایجاد نمیکند |
EN ISO 20345 | محصول | حفاظت پا — پنجه ۲۰۰ ژول | با کلاس S و کدهای زیره |
EN ISO 20346 | محصول | کفش حفاظتی — پنجه ۱۰۰ ژول | برای محیط سبکتر؛ با EN ISO 20345 یکی نیست |
EN ISO 20347 | محصول | کفش کار بدون پنجهی ایمنی (O1 تا O4) | اگر پنجه لازم ندارید، پول اضافه ندهید |
EN ISO 20344 | روش آزمون | کفش — روش آزمون | ننویسید |
EN 149 | محصول | حفاظت تنفسی — نیمماسک فیلترینگ | با FFP1/2/3 و کد R یا NR |
EN 143 · EN 14387 | محصول (فیلتر) | فیلتر ذرهای · فیلتر گاز و ترکیبی | با کلاس P یا حرف A/B/E/K و عدد کلاس |
EN 352-1 تا -3 | محصول | حفاظت شنوایی | بخش را حتماً بنویسید؛ سه محصول متفاوتاند |
EN ISO 13688 | پایه | لباس کار — الزامات عمومی لباس | همیشه کنار یک استاندارد عملکردی |
EN ISO 11612 | محصول | لباس در برابر گرما و شعله | با کدهای A تا F و عدد سطح هرکدام |
EN ISO 11611 | محصول | لباس جوشکاری | کلاس ۱ یا ۲ بسته به فرایند جوش |
EN ISO 20471 | محصول | لباس دیدپذیری بالا | با کلاس ۱، ۲ یا ۳ |
EN 361 | محصول | کار در ارتفاع — هارنس تمامبدن | همراه EN 355 یا EN 360 |
EN 363 | سامانه | سامانهی ضدسقوط | توصیف سامانه است، نه یک قلم کالا |
EN 60903 / IEC 60903 | محصول | ایمنی برق — دستکش عایق | با کلاس ولتاژ ۰۰ تا ۴ |
ISO 7010 | محصول | علائم ایمنی — پیکتوگرام | همراه ISO 3864-1 برای رنگ و هندسه |
این جدول شمارهها را دستهبندی میکند، سطح حفاظت را نه. برای انتخاب سطح، اول خطر را ارزیابی کنید — روشش در راهنمای جامع PPE آمده.
EN ISO 13688 میگوید لباس نباید مادهی حساسیتزا داشته باشد، باید سایزبندی و برچسب درست داشته باشد و باید بعد از شستوشو ابعادش پایدار بماند. یک شلوار کتان معمولی هم میتواند آن را پاس کند. اگر فروشنده فقط EN ISO 13688 را بهعنوان مدرک لباس نسوز آورد، مدرکی نیاورده است.
رشتهی علامت روی کالا را رقم به رقم بخوانید
کالا دستتان است و یک رشته حرف و عدد روی آن حک شده. این رشته، نه برگهی فروشنده، تنها ادعایی است که سازنده حاضر شده روی خود جنس بنویسد. خواندنش پنج دقیقه وقت میبرد.
علامت الزامی باید روی خود محصول باشد — حک، قالب یا دوخت. روی کلاه داخل تاج، روی دستکش پشت مچ یا داخل ساق، روی کفش زبانه، روی عینک هم قاب و هم عدسی. برچسب کاغذی روی جعبه ارزش استنادی ندارد.
اول شمارهی استاندارد را پیدا کنید، بعد سال، بعد اصلاحیه. اگر سال نیست، همانجا یک علامت سؤال بگذارید.
اینها هستند که تعیین میکنند کالا برای خطر شما ساخته شده یا نه. جدول پایین همین بخش، پرکاربردترینها را باز کرده است.
برای اقلام دسته III کنار CE باید یک عدد چهاررقمی باشد. برای دسته II نیست و نبودنش ایراد نیست. این تفاوت را در بخش بعد باز کردهایم.
عمر مفید از تاریخ تولید شمرده میشود، نه از روزی که به کارگر تحویل دادهاید. روی خیلی از کلاهها بهجای عدد، یک صفحهی ساعتمانند قالبگیری شده که فلش به ماه اشاره میکند و عدد وسط، سال است.
4X42C روی دستکش مطابق EN 388. حرف X در جایگاه دوم یعنی آزمون تیغهی دوار نتیجهی معتبر نداده — معمولاً چون تیغه روی نخهای مقاوم کند شده — و برای همین جایگاه پنجم با آزمون TDM پر شده است. X مردودی نیست، ولی خریداری که آن را «صفر» بخواند اشتباه میکند.یک نمونهی واقعی: علامت داخل کلاه ایمنی
داخل تاج کلاه، معمولاً روی خود پوسته و نه روی برچسب، رشتهای شبیه این میبینید: EN 397 · -30°C · 440 V a.c. · LD · MM · PC · 53-62 cm · تاریخ تولید. هر تکه یک الزام جدا است:
EN 397— استاندارد محصول کلاه ایمنی صنعتی. آزمون اصلی، ضربهی چکش ۵ کیلوگرمی از ارتفاع یک متر با شرط انتقال نیروی حداکثر ۵ کیلونیوتن به کلهگی است، بهعلاوهی آزمون نفوذ با مخروط ۳ کیلوگرمی.-30°C— همان آزمونها در منفی ۳۰ درجه هم تکرار شده. برای سردخانه و کار زمستانی در ارتفاعات معنا دارد؛ در تهرانِ تابستان پول اضافه است.440 V a.c.— عایق در برابر تماس اتفاقی با هادی تا ۴۴۰ ولت متناوب. مجوز کار روی خط برقدار نیست؛ آنEN 50365است.LD— تغییرشکل جانبی: پوسته زیر فشار جانبی له نمیشود. با مقاومت در برابر ضربهی جانبی اشتباه نگیرید؛ آن آزمون درEN 12492است.MM— پاشش فلز مذاب. برای ریختهگری و جوشکاری بالای سر.PC— مادهی پوسته، اینجا پلیکربنات.ABSوHDPEهم رایجاند و رفتار حرارتی و عمر آفتابخوردگیشان یکی نیست.
| کد | خانواده | یعنی چه | چه چیزی را تضمین نمیکند |
|---|---|---|---|
S3 | کفش | پنجه ۲۰۰ ژول + رویه ضدنفوذ آب + لایهی میانی ضدنفوذ + زیره آجدار. | هیچ حفاظت الکتریکی تعریفشدهای. |
SRC | کفش | پاسشدن هر دو آزمون لغزش: کاشی با محلول SLS و فولاد با گلیسیرین. | چسبندگی روی یخ، برف یا کفِ آغشته به روغن گرم. |
HRO | کفش | زیره در تماس ۶۰ ثانیهای با سطح ۳۰۰ درجه دوام آورده است. | کار مداوم روی سطح داغ؛ آزمون کوتاهمدت است. |
440 V a.c. | کلاه | عایق در برابر تماس اتفاقی تا ۴۴۰ ولت متناوب. | کار روی تجهیز برقدار؛ برای آن EN 50365 لازم است. |
LD | کلاه | مقاومت در برابر تغییرشکل جانبی زیر فشار. | ضربهی جانبی — آن الزام EN 12492 است. |
MM | کلاه | مقاومت در برابر پاشش فلز مذاب. | گرمای تابشی مداوم. |
F · B · A | عینک و شیلد | ضربهی گلولهی فولادی ۶ میلیمتری با سرعت ۴۵، ۱۲۰ و ۱۹۰ متر بر ثانیه. | ضربه با جرم بالا و سرعت پایین. |
S | عینک | استحکام افزایشیافته با گلولهی ۲۲ میلیمتری در سرعت پایین. | هیچ سطحی از حفاظت در برابر ذرات پرسرعت. |
1 · 2 · 3 | عدسی | کلاس نوری. فقط کلاس ۱ برای استفادهی مداوم در طول شیفت مجاز است. | کلاس ۳ برای کار پیوسته سردرد میسازد. |
K · N | عدسی | مقاوم در برابر خش ریز · ضدبخار. | دوام دائمی پوشش؛ هر دو با شستوشوی خشن از بین میروند. |
FFP2 NR D | ماسک | نفوذ فیلتر حداکثر ۶٪ · یکبارمصرف · آزمون گرفتگی با گرد دولومیت پاس شده. | آببندی روی صورتِ کاربر شما؛ آن فقط با فیتتست معلوم میشود. |
A2 B2 E1 K1 | فیلتر گاز | حرف = گروه گاز (آلی، معدنی، اسیدی، آمونیاک) · عدد = ظرفیت. | محافظت در جو کماکسیژن؛ آنجا فیلتر بیفایده است. |
4X42C | دستکش | سایش ۴ · تیغهی دوار بینتیجه · پارگی ۴ · نفوذ ۲ · برش TDM سطح C. | مقاومت شیمیایی یا حرارتی؛ آنها EN ISO 374-1 و EN 407 هستند. |
کلاس ۲ | شبرنگ | حداقل ۰٫۵۰ متر مربع پارچهی زمینه و ۰٫۱۳ متر مربع نوار بازتابنده. | دیدهشدن در مه یا پشت ستون؛ کلاس فقط سطح را میگوید. |
A1 B1 C1 | لباس نسوز | شعلهپخشی سطحی · گرمای همرفتی سطح ۱ · گرمای تابشی سطح ۱. | حفاظت در برابر قوس الکتریکی؛ آن IEC 61482 است. |
کد نبودن با مردود شدن یکی نیست. نبودن MM روی کلاه یعنی برای پاشش فلز مذاب آزمون نشده، نه اینکه رد شده. در بند مناقصه، کدی را که لازم دارید صریح بخواهید.
این را در بازرسیهای ورودی زیاد میبینیم که از قلم میافتد. کلاس ضربهی نهایی برابر با ضعیفترینِ آن دو است: اگر عدسی B باشد و قاب F، مجموعه F است نه B. عینکی که فقط روی عدسی مهر دارد و قابش خالی است، از نظر انطباق ناقص است — چه وارداتی باشد چه تولید داخل.
CE از نظر حقوقی چه میگوید — و چه چیزی را نمیگوید
CE نشان کیفیت نیست و گواهی هم نیست. اظهار خودِ سازنده یا واردکننده است مبنی بر اینکه کالا با قوانین قابل اعمال اتحادیه اروپا میخواند؛ برای PPE آن قانون مقررات ۲۰۱۶/۴۲۵ اتحادیه اروپا است که از اردیبهشت ۱۳۹۷ جای دستورالعمل قدیمی ۸۹/۶۸۶ را گرفت. CE یک گذرنامهی ورود به بازار اروپاست، نه یک نمره.
اما پشت این حرف، سه سطح کاملاً متفاوت از شواهد وجود دارد و همین است که در ارزیابی پیشنهادها به کار میآید. مقررات، PPE را به سه دسته تقسیم میکند و برای هر دسته مسیر ارزیابی جدا تعریف کرده است.
| دسته | نمونهی محصول | چه کسی آزمون میکند | روی کالا چه میبینید | مدرکی که باید بخواهید |
|---|---|---|---|---|
I | دستکش باغبانی، عینک آفتابی ساده، دستکش ظرفشویی | فقط خود سازنده؛ هیچ نهاد ثالثی درگیر نیست | CE بدون عدد | اظهارنامهی انطباق سازنده |
II | کلاه ایمنی، عینک ایمنی، کفش ایمنی، دستکش خطر مکانیکی | نهاد اعلامشده، فقط در مرحلهی آزمون نوع | CE بدون عدد | گواهی آزمون نوع اتحادیه اروپا با شماره + اظهارنامهی انطباق |
III | هارنس و تجهیزات ضدسقوط، تجهیزات تنفسی، دستکش شیمیایی، لباس نسوز، حفاظ شنوایی | نهاد اعلامشده در آزمون نوع و در پایش تولید | CE + عدد چهاررقمی، مثل CE 0123 | هر دو مدرک بالا + مدرک پایش تولید |
عدد چهاررقمی کنار CE، شناسهی نهادی است که تولید را پایش میکند — نه لزوماً همان نهادی که آزمون نوع را انجام داده. نبودن عدد روی کلاه ایمنی ایراد نیست؛ کلاه دسته II است. بودن عدد روی هارنس الزامی است؛ نبودنش ایراد جدی است.
یک: رتبهبندی کیفیت نیست؛ ارزانترین و گرانترین دستکش بازار هر دو میتوانند CE داشته باشند. دو: در ایران الزام قانونی نیست؛ ایران عضو منطقهی اقتصادی اروپا نیست، پس CE اینجا «شاهد» است نه «انطباق». سه: تضمین نمیکند کالا برای خطر شما مناسب است؛ دستکش 1111X هم CE دارد. چهار: گواهی نیست. CE یک علامت است؛ گواهی، سندی جدا با شماره و تاریخ اعتبار است.
به شکل حروف نگاه نکنید. داستان رایجِ «علامت چاینا اکسپورت» افسانه است؛ هیچ علامت رسمی به این نام ثبت نشده و آنچه واقعاً وجود دارد، CEهای چاپشده بدون پروندهی فنی پشتش است. مسیر درست این است: شمارهی گواهی آزمون نوع و نام نهاد اعلامشده را بخواهید، شمارهی چهاررقمی آن نهاد را در پایگاه رسمی نهادهای اعلامشدهی اتحادیه اروپا (NANDO) جستوجو کنید و ببینید آیا اصلاً برای مقررات ۲۰۱۶/۴۲۵ و برای همان دستهی محصول اعلام شده است یا نه. بعد اظهارنامهی انطباق را بخواهید؛ در آن باید نام مقررات، شماره و سال استانداردهای بهکاررفته و نام نهاد قید شده باشد.
یک نکتهی جانبی که در استعلام از تأمینکنندهی انگلیسی به کار میآید: پس از خروج بریتانیا از اتحادیه، بازار بریتانیا علامت UKCA و استانداردهای BS EN را به کار میبرد. UKCA معادل حقوقی CE نیست، هرچند متن استاندارد پشت هر دو معمولاً یکی است.
کالایی که CE ندارد لزوماً بد نیست، و کالایی که CE دارد لزوماً برای خطر شما مناسب نیست. CE به شما میگوید چه کسی مسئول است، نه اینکه محصول چقدر خوب است.
واحد کنترل کیفیت مهد ایمن
موضع خودمان را هم بگوییم، چون به ضررمان است. ما روی محصول تولید داخل CE نمیزنیم مگر پروندهی فنی و گواهی نهاد اعلامشدهاش موجود باشد. تولیدکنندهی ایرانی که CE را روی قالب میگذارد بدون آنکه پروندهای پشتش باشد، یک تزیین چاپی تولید کرده؛ و در اولین بازرسی جدی همان تزیین به ضررش تمام میشود. جایی که مدرک اروپایی نداریم، گزارش آزمون آزمایشگاه تأییدصلاحیتشده و استاندارد ملی را ارائه میکنیم و همان را در پیشفاکتور مینویسیم.
ANSI و EN دو ترجمه از یک متن نیستند
ساختار نظام آمریکایی از پایه فرق دارد. ANSI خودش استاندارد نمینویسد؛ اعتباربخشی میکند. متنها را انجمنها مینویسند: ANSI/ISEA Z87.1 و Z89.1 و 105 و 107 را ISEA، و ANSI/ASSP Z359 را ASSP. الزام قانونی هم از خود استاندارد نمیآید، از مقررات OSHA میآید که ویرایش مشخصی از آن استانداردها را در متن خود ارجاع داده است. تجهیزات تنفسی اصلاً در این مسیر نیستند و زیر نظر NIOSH با مقررات جداگانه تأیید میشوند.
نتیجهی عملی: «ANSI approved» عبارتی است که وجود خارجی ندارد. در آمریکا علامتی معادل CE روی کالا نمیخورد؛ سازنده خودش انطباق را اعلام میکند و کد استاندارد را روی محصول حک میکند، مثل Z87+ روی دستهی عینک. اگر فروشندهای گفت کالایش «مورد تأیید ANSI» است، از او بخواهید بگوید کدام شماره، کدام ویرایش، و گزارش آزمون کدام آزمایشگاه.
| خانواده | نظام اروپایی | نظام آمریکایی | تفاوتی که در عمل خرج دارد |
|---|---|---|---|
| حفاظت سر | EN 397 (+ EN 12492) | ANSI/ISEA Z89.1 | آمریکایی Type I و Type II دارد و Type II ضربهی جانبی را هم آزمون میکند. EN 397 فقط تاج را میسنجد؛ برای جانبی باید EN 12492 بخواهید. کلاسهای G/E/C آمریکایی معادل مستقیم ندارند. |
| حفاظت چشم | EN 166 | ANSI/ISEA Z87.1 | Z87+ تقریباً همتراز سطح F اروپایی است (حدود ۴۵ متر بر ثانیه برای عینک). سطوح B (۱۲۰) و A (۱۹۰) معادل آمریکایی ندارند. گلولهی آزمون هم فرق دارد: ۶ میلیمتر در برابر ۶٫۳۵ میلیمتر. |
| حفاظت دست | EN 388 | ANSI/ISEA 105 | مقیاس برش اروپایی A تا F تا ۳۰ نیوتن میرود؛ آمریکایی A1 تا A9 تا حدود ۵۹ نیوتن. برای دستکشهای خیلی مقاوم، فقط مقیاس آمریکایی تفکیک میکند. |
| حفاظت شنوایی | EN 352 + SNR | ANSI S3.19 + NRR | SNR و NRR با دو مبنای آماری متفاوت محاسبه میشوند و مستقیماً جای هم نمینشینند. هر دو نظام هم برای شرایط واقعی کار، کسر میخواهند؛ روش کسر اروپایی در EN 458 آمده. |
| حفاظت تنفسی | EN 149 — FFP1/2/3 | NIOSH 42 CFR 84 — N95/N99/N100 | اروپایی نشتی کل به داخل را روی صورت آزمودنی میسنجد؛ آمریکایی فقط بازده رسانهی فیلتر را. N95 معادل FFP2 نیست، هرچند نزدیک است. |
| دیدپذیری بالا | EN ISO 20471 | ANSI/ISEA 107 | سطوح الزامی پارچه و نوار عملاً نزدیک به هماند، اما استاندارد آمریکایی افزون بر کلاس، «نوع» (O، R، P) هم دارد که کاربرد جادهای یا غیرجادهای را مشخص میکند. اروپایی چنین تفکیکی ندارد. |
| کار در ارتفاع | EN 361 + EN 355 | ANSI/ASSP Z359 | سقف نیروی توقف: اروپایی ۶ کیلونیوتن، آمریکایی ۸ کیلونیوتن. با لنیارد آمریکایی نمیتوانید بند ۶ کیلونیوتنی اروپایی را ادعا کنید؛ همان یکسوم اختلاف روی ستون فقرات مینشیند. |
| حفاظت پا | EN ISO 20345 — ۲۰۰ ژول · ۱۵ کیلونیوتن | ASTM F2412 / F2413 — I/75 ≈ ۱۰۲ ژول · C/75 ≈ ۱۱٫۱ کیلونیوتن | آزمون ضربهی اروپایی نزدیک به دو برابر سختگیرانهتر است. کفش I/75 آمریکایی را نمیشود معادل EN ISO 20345 نوشت. |
این جدول برای رد یا قبول پیشنهاد است، نه برای تبدیل. هیچکدام از این دو نظام «ترجمهی» دیگری نیست و جدول تبدیل رسمی بینشان وجود ندارد.
A1 تا A6 همیشه اندکی زیر حرف اروپایی متناظرشان مینشینند.این دقیقترین جایی است که یک بند مناقصه میتواند نشت کند. سطح A4 در ANSI/ISEA 105 از ۱۵۰۰ گرم شروع میشود که برابر است با حدود ۱۴٫۷ نیوتن — یعنی درست زیر آستانهی ۱۵ نیوتنیِ حرف D در EN 388. اگر بند شما نوشته «حداقل سطح D» و پیشنهاددهنده دستکش A4 بیاورد، مدرکش الزام شما را پوشش نمیدهد. یا حرف اروپایی را بخواهید، یا عدد نیوتن را صریح بنویسید: «برش TDM حداقل ۱۵ نیوتن مطابق EN ISO 13997».
توصیهی ما برای بازار ایران روشن است: بند را بر مبنای EN بنویسید، چون کاتالوگها، آزمایشگاهها و زبان بازار همین است. ANSI را بهعنوان «معادل قابل قبول» بپذیرید ولی حتماً بند و عدد متناظرش را در متن بیاورید، وگرنه در ارزیابی فنی دستتان خالی است.
نظام استاندارد ملی ایران و علامت استاندارد
دو نام برای یک سازمان میبینید و همین گیجکننده است. مخفف ISIRI از نام قدیمی مؤسسهی استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران مانده و هنوز روی خیلی از کاتالوگها و مکاتبات هست؛ نام امروزی، سازمان ملی استاندارد ایران است و در متون انگلیسی INSO هم دیده میشود. هر سه به یک مرجع اشاره میکنند.
بخش بزرگی از استانداردهای ملی ما «تدوین بر مبنای» یک متن ISO یا ENاند؛ یعنی محتوای فنی همان است ولی شماره فرق دارد. این تفاوتِ شماره است که در مناقصه دردسر میسازد: خریدار EN ISO 20345 میخواهد، فروشنده پروانهی علامت استاندارد ملی میآورد، و هیچکس نمیداند کدام مبناست.
نشان دادن اینکه تولیدکننده پروانهی کاربرد آن نشان را برای همان محصول دارد. نشان روی کالا معنی «این جعبه آزمون شده» نمیدهد؛ معنی «این خط تولید تحت پروانه است» میدهد.
همراه شمارهی پروانهبه یک تولیدکننده، برای یک محصول مشخص، در یک واحد تولیدی مشخص و با تاریخ اعتبار صادر میشود و ممیزی دورهای دارد. گواهی محموله نیست.
شماره + تاریخ اعتباربعضی کالاها بدون رعایت استاندارد ملی اجازهی تولید یا ترخیص ندارند. این فهرست بازنگری میشود، پس قبل از نوشتن بند، وضعیت همان سال را بپرسید.
اجباری یا تشویقیگزارش آزمون از آزمایشگاه تأییدصلاحیتشده، قابل استنادترین مدرک داخلی است. گزارش آزمایشگاه داخلی خود تولیدکننده در جای آن نمینشیند.
گزارش با شمارهکالای وارداتی مشمول استاندارد اجباری باید فرایند ارزیابی انطباق را طی کند. برای اقلام PPE وارداتی، این تأییدیه را جدا از CE بخواهید.
برای وارداتچون شمارهها بازنگری میشوند و یک فهرست کهنه در بند مناقصه بدتر از نداشتن فهرست است — بندی که به شمارهی منسوخ ارجاع بدهد، در اعتراض پیشنهاددهنده قابل ابطال است. کاری که خودمان میکنیم: شمارهی استاندارد ملی مربوط به هر محصول را در پیشفاکتور و برگهی کنترل کیفیت همان محموله مینویسیم، با ذکر سال. اگر شمارهی روز یک قلم را لازم دارید، بپرسید تا از پرتال سازمان استخراج کنیم.
یک تلهی رایج در بازرسی ورودی: پروانهی علامت استاندارد برای یک محصول صادر شده و فروشنده همان تصویر پروانه را برای محصول دیگری از همان کارخانه ضمیمه میکند. نام محصول روی پروانه را با نام کالای فاکتور مقابله کنید و تاریخ اعتبار را نگاه کنید؛ این دو کار، پنج دقیقه بیشتر وقت نمیبرد و بیشترین بازدهی را در کل فرایند بازرسی دارد.
بندی که همزمان «دارای علامت استاندارد ایران» و «مطابق EN ISO 20345:2022 کلاس S3» میخواهد، دو الزام از دو نظام گذاشته و نگفته کدام حاکم است. اگر پیشنهاددهنده یکی را داشته باشد و دیگری را نه، کمیسیون مبنایی برای تصمیم ندارد. راه درست: یکی را «الزام» و دیگری را «مدرک تکمیلی قابل قبول» بنویسید و همین را در متن تصریح کنید.
بند استانداردی که در کمیسیون قابل دفاع باشد
یک بند خوب سه ویژگی دارد: قابل سنجش است، به یک برند خاص قفل نمیشود، و مدرکی که میخواهد واقعاً وجود دارد. بندی که هیچ پیشنهاددهندهای نتواند مدرکش را بیاورد، همانقدر بیفایده است که بند «استاندارد دار».
«تجهیزات ایمنی» یک قلم کالا نیست. اگر مناقصه چندرشتهای است، بند هر خانواده را جدا بنویسید. یک بند مشترک برای کفش و دستکش و کلاه، در ارزیابی فنی به هیچ دردی نمیخورد.
هر سه با هم. EN 388 بدون سال یعنی گواهی ویرایش قدیمی هم قبول است، و ویرایشهای قدیمی معمولاً آسانترند.
کد اختیاری اگر خواسته نشود، آزمون نمیشود. اگر کار سرد دارید -30°C را بنویسید؛ اگر ریختهگری دارید MM را. هرکدام هزینه دارد، پس فقط آنچه را لازم دارید بخواهید.
«ارائهی مستندات» عبارت بیخاصیتی است. بنویسید کدام سند: گواهی آزمون نوع با شماره، اظهارنامهی انطباق، پروانهی کاربرد علامت استاندارد با شماره و اعتبار، گزارش آزمون بچ.
قفل کردن بند به یک برند، هم غیرقانونی است و هم مناقصه را بیرقیب میکند. بهجایش بنویسید کدام استاندارد معادل با کدام بند و کدام عدد پذیرفته است.
برای تیراژ بالای هزار قلم، حق نمونهبرداری تصادفی از محموله و ارسال به آزمایشگاه ثالث را در قرارداد بگذارید. همین یک بند، کیفیت را بیشتر از ده صفحه مشخصات بالا میبرد.
| بندی که معمولاً نوشته میشود | چرا قابل استناد نیست | بازنویسی پیشنهادی |
|---|---|---|
| «کفش ایمنی استاندارد» | هیچ کلاس و هیچ آزمونی الزام نشده. SB هم استاندارد است و فقط پنجه دارد. | «کفش ایمنی مطابق EN ISO 20345:2022 کلاس S3 با مقاومت لغزش؛ ارائهی گزارش آزمون ضربه ۲۰۰ ژول از آزمایشگاه تأییدصلاحیتشده برای همان بچ.» |
«دستکش دارای EN 388» | بدون سال و بدون سطح. دستکش 1111X هم EN 388 دارد. | «دستکش مطابق EN 388:2016+A1:2018 با حداقل سطوح: سایش ۳، پارگی ۲، نفوذ ۲ و برش TDM حداقل حرف C معادل ۱۰ نیوتن مطابق EN ISO 13997.» |
| «دارای گواهی CE» | CE اظهار سازنده است و برای دسته II اصلاً عددی روی کالا نیست تا استعلام شود. | «برای اقلام دسته III: گواهی آزمون نوع اتحادیه اروپا با شماره، بههمراه نام و شناسهی چهاررقمی نهاد اعلامشده. برای دسته II: گواهی آزمون نوع و اظهارنامهی انطباق با ذکر شماره و سال استانداردها.» |
| «کلاه ایمنی با استاندارد اروپایی» | EN 397 فقط ضربهی تاج را پوشش میدهد و بند زیرچانهایاش عمداً باز میشود. | «کلاه مطابق EN 397 با کدهای 440 V a.c.، -30°C و LD. برای کار در ارتفاع: کلاه مطابق EN 12492 با بند زیرچانهای که تا ۵۰ دکانیوتن رها نشود.» |
«ماسک FFP2» | بدون سال، بدون R/NR، و بدون تعهد فیتتست عملاً بیاثر است. | «نیمماسک فیلترینگ مطابق EN 149:2001+A1:2009 کلاس FFP2 NR D؛ بههمراه تعهد اجرای فیتتست برای کاربران و ارائهی گزارش نشتی کل به داخل.» |
| «لباس ضدشعله» | «ضدشعله» تعریف فنی ندارد. پارچهی آغشتهی یکبارمصرف هم همین را ادعا میکند. | «لباس مطابق EN ISO 11612 با حداقل کدهای A1 A2 B1 C1 بر بستر EN ISO 13688؛ برای جوشکاری قوسی: EN ISO 11611 کلاس ۲.» |
این ستون سوم را میتوانید مستقیم در شرح فنی پاکت ب کپی کنید. اگر شرایط کار شما با فرضهای بالا فرق دارد، متن را برایمان بفرستید تا بازنویسی کنیم؛ برای این کار هزینهای نمیگیریم و پیشنهاد دادن هم شرطش نیست.
مدارکی که باید بخواهید — از هر تأمینکنندهای، ما هم شامل میشویم
فهرست زیر را در بخش «مدارک پیوست پیشنهاد فنی» بیاورید. هر قلمی که تأمینکننده نتواند بیاورد، جای سؤال است — نه لزوماً دلیل رد، ولی جای سؤال.
- استاندارد مرجع
- شماره + سال + اصلاحیه
- کلاس و کدها
- همهی کدهای اختیاری، جداگانه
- مدرک آزمون
- گزارش آزمایشگاه تأییدصلاحیتشده
- ردیابی
- شمارهی بچ روی برگه و روی کالا
- گواهی آزمون نوع با شماره و تاریخ اعتبار
- اظهارنامهی انطباق با ذکر شماره و سال استانداردها
- پروانهی کاربرد علامت استاندارد با شماره و تاریخ اعتبار
- گزارش آزمون همان بچ از آزمایشگاه تأییدصلاحیتشده
- دستورالعمل کاربر به زبان فارسی — الزام استاندارد است، نه لطف فروشنده
- شناسنامهی قابل ردیابی برای اقلام دسته III مانند هارنس و تجهیزات تنفسی
«خریدار حق دارد از هر محموله نمونهبرداری تصادفی کند و نمونه را به آزمایشگاه تأییدصلاحیتشده بفرستد. هزینهی آزمون بر عهدهی خریدار است مگر آنکه نتیجه مغایر با مشخصات اعلامی باشد.» این جمله را در قرارداد بگذارید. تأمینکنندهای که با آن مشکل دارد، همان تأمینکنندهای است که نباید انتخاب شود.
مرجع سریع و واژههای پرونده
اینها واژههاییاند که در مکاتبه با تأمینکنندهی خارجی و در بررسی مدارک لازم میشوند. هرکدام را اشتباه بفهمید، یک بند مناقصه اشتباه نوشته میشود.
- نهاد اعلامشدهNotified Body
- سازمان ثالثی که یک کشور عضو اتحادیه اروپا آن را برای انجام ارزیابی انطباق معرفی کرده و شناسهی چهاررقمی گرفته است. شناسه در پایگاه رسمی قابل استعلام است.
- گواهی آزمون نوع اتحادیه اروپاEU Type-Examination Certificate
- سندی که میگوید نمونهی معرف محصول آزمون شده و الزامات را برآورده میکند. تاریخ اعتبار دارد و به نمونهی مشخص گره خورده، نه به کل تولید.
- اظهارنامهی انطباقDeclaration of Conformity
- اظهار خود سازنده. باید نام مقررات، شماره و سال استانداردهای بهکاررفته و در صورت لزوم نام و شناسهی نهاد اعلامشده را داشته باشد. اظهارنامهی بدون شمارهی استاندارد، کاغذ است.
- استاندارد هماهنگHarmonised Standard
- استانداردی که مرجع آن در روزنامهی رسمی اتحادیه اروپا منتشر شده است. تطابق با آن، «فرض انطباق» با مقررات ایجاد میکند — یعنی بار اثبات جابهجا میشود.
- ارجاع تاریخدار و بدون تاریخDated / Undated Reference
- ارجاع تاریخدار یعنی همان ویرایش، نه بعدی و نه قبلی. ارجاع بدون تاریخ یعنی آخرین ویرایش. در بند مناقصه همیشه تاریخدار بنویسید.
- پروندهی فنیTechnical File
- مجموعهی طراحی، محاسبات، گزارشهای آزمون و کنترل تولید که سازنده باید نگه دارد و در صورت درخواست مقام ناظر ارائه کند. پشت هر CE واقعی، یکی از اینها هست.
- ارزیابی انطباقConformity Assessment
- فرایند اثبات اینکه محصول الزامات را برآورده میکند. بسته به دستهی خطر، از خوداظهاری تا آزمون نوع بهعلاوهی پایش تولید متغیر است.
- پروانهی کاربرد علامت استانداردIran Standard Mark License
- مجوز سازمان ملی استاندارد ایران برای زدن نشان استاندارد روی یک محصول مشخص از یک واحد تولیدی مشخص. تاریخ اعتبار و ممیزی دورهای دارد.
- نشتی کل به داخلTIL — Total Inward Leakage
- درصد هوای آلودهای که از همهی مسیرها — لبهی ماسک، سوپاپ و خود فیلتر — وارد ماسک میشود. معیار کلاسبندی
FFPهمین است، نه فقط بازده فیلتر.
پنج قاعدهای که خودمان روی برچسب و پیشفاکتور اجرا میکنیم
- هر شمارهی استاندارد با سال نوشته میشود؛ حتی وقتی جا کم است، سال حذف نمیشود.
- کدی که روی محصول نیست، در پیشفاکتور هم ادعا نمیشود — حتی اگر عملاً از پس آزمونش برمیآییم.
- شمارهی بچ روی برگهی کنترل کیفیت و روی خود محموله یکی است، تا سه سال بعد هم قابل ردیابی باشد.
- برای اقلامی که مدرک اروپایی نداریم، همین را صریح مینویسیم و گزارش آزمون داخلی را جایگزین نمیکنیم.
- دستورالعمل فارسی همراه هر تیراژ میرود، حتی وقتی خریدار نخواسته باشد.
اگر بند فنی نیمهنوشتهای دارید و مطمئن نیستید کدی که خواستهاید واقعاً همان چیزی است که لازم دارید، متنش را بفرستید. ما همان بند را بازنویسی میکنیم و اگر جایی سطح بالاتری از لازم خواسته باشید هم میگوییم، حتی وقتی سطح پایینتر یعنی سفارش ارزانتر. مسیر تبدیل این بندها به شرح فنی کامل پاکت ب در راهنمای خرید سازمانی و مناقصه آمده و مدارک خودمان در صفحهی مجوزها فهرست شده است.
پرسشهای متداول
اولی یک خانواده است، دومی یک سند مشخص. ویرایش ۲۰۱۶ آزمون برش TDM مطابق EN ISO 13997 را با حروف A تا F اضافه کرد، جایگاه ششم برای آزمون ضربه گذاشت، و قاعدهی استفاده از حرف X را روشن کرد. یعنی رشتهی علامت در دو ویرایش، ساختار متفاوتی دارد.
عملاً یعنی اگر در بند فقط EN 388 بنویسید، پیشنهاددهنده میتواند گواهی ویرایش قدیمی بیاورد و شما اطلاعاتی دربارهی برش TDM نخواهید داشت. ویرایش جاری را با اصلاحیهاش بنویسید: EN 388:2016+A1:2018.
این دو با هم قابل مقایسه نیستند، چون دو کار متفاوت میکنند. CE اجازهی ورود به بازار اتحادیه اروپاست و در ایران الزام قانونی ایجاد نمیکند؛ ارزشش برای شما در این است که پشت آن (برای اقلام دسته II و III) گواهی آزمون نوع از نهاد ثالث وجود دارد. علامت استاندارد ایران یعنی تولیدکننده پروانهی کاربرد آن نشان را برای همان محصول از سازمان ملی استاندارد گرفته و تحت ممیزی دورهای است.
برای خرید دولتی معمولاً سند دوم خواسته میشود، برای واردات هر دو به کار میآید. مقایسهی درست بین دو کالا، نه بین دو علامت، است: کد کلاس روی محصول و گزارش آزمون همان بچ را ببینید.
برای سطح پایهی ضربه، سرعت آزمون این دو نزدیک است: Z87+ برای عینک با گلولهی ۶٫۳۵ میلیمتری در حدود ۴۵٫۷ متر بر ثانیه آزمون میشود و EN 166 F با گلولهی ۶ میلیمتری در ۴۵ متر بر ثانیه. پس پذیرفتنش قابل دفاع است، به شرط آنکه در بند صریح نوشته باشید.
اما اگر کارتان سنگزنی یا برادهی پرسرعت دارد و به سطح B یا A اروپایی نیاز دارید، معادل آمریکایی وجود ندارد؛ بالاترین سطح آزمون آمریکایی برای شیلد صورت هم زیر سطح B اروپایی میماند. آنجا معادل نپذیرید.
چون دستهی خطر فرق میکند. برای PPE دسته III — هارنس، تجهیزات تنفسی، دستکش شیمیایی، لباس نسوز، حفاظ شنوایی — نهاد اعلامشده علاوه بر آزمون نوع، تولید را هم پایش میکند و شناسهی چهاررقمی همان نهاد کنار CE میآید.
برای دسته II — کلاه، عینک، کفش، دستکش خطر مکانیکی — نهاد فقط آزمون نوع را انجام داده و پای تولید نیست، پس عددی روی کالا نمیآید. نبودن عدد روی کلاه ایمنی ایراد نیست؛ نبودنش روی هارنس ایراد جدی است.
برای دستگاههای دولتی معمولاً استاندارد ملی خواسته میشود و بهتر است همان را الزام اصلی بگذارید. EN را در همان بند بهعنوان مدرک تکمیلی قابل قبول بیاورید، با ذکر شماره و سال.
کاری که نباید بکنید این است که هر دو را همزمان و بدون تعیین اولویت الزام کنید. آنوقت اگر پیشنهاددهندهای یکی را داشته باشد و دیگری را نه، کمیسیون مبنایی برای تصمیم ندارد و پرونده به اعتراض کشیده میشود.
چهار کار، به همین ترتیب. یک: نام محصول روی گواهی را با نام کالای فاکتور مقابله کنید؛ رایجترین تخلف همینجاست و نیازی به تخصص ندارد. دو: تاریخ اعتبار را ببینید. سه: شماره و سال استانداردهای فهرستشده در گواهی را با بند مناقصهی خودتان بسنجید.
چهار: برای مدرک اروپایی، شناسهی چهاررقمی نهاد اعلامشده را در پایگاه رسمی نهادهای اعلامشده جستوجو کنید و ببینید برای مقررات ۲۰۱۶/۴۲۵ و برای همان دستهی محصول اعلام شده است یا نه. برای مدرک داخلی، شمارهی پروانهی علامت استاندارد را از سازمان ملی استاندارد استعلام کنید.
اگر همهی اینها درست بود ولی هنوز شک دارید، نمونهبرداری تصادفی از محموله و ارسال به آزمایشگاه ثالث تنها راه باقیمانده است. برای تیراژهای بزرگ، هزینهاش در برابر ریسک ناچیز است.